İlk Yardım Nedir?Ilk yardım, hasta veya yarali kisiye, daha ciddi bir tibbi yardim uygulanmadan önce yapilan ilk bakimdir. Ilkyardimin amaci, durumun kötülesmesini önlemek için aktif olarak müdahale etmek, yasam destegi saglamak, yaralinin etkin tedavisini baslatmak, zarari en aza indirmek ve yasam kaybini önlemektir. Ilkyardim tibbi bakimin bir alternatifi degildir. Ancak ilkyardim egitimi alan kisiler, durumu ve acili yetin derecesini tayin etme ve profesyonel tibbi yardim ulasana kadar yapilabilecek en dogru seyleri belirleme yeterliligine sahiptir.Yaralanmanin, ölüm olaylarinin dördüncü ana nedeni oldugu düsünülürse, ilkyardim egitiminin gerekli oldugu çok açiktir. Düsmeler en sik rastlanan yaralanma sebebidir. Ancak trafik kazalari en ölümcül olanidir. Yaralanma ölümlerinin %22’si trafik kazalari sonucu olusmaktadir.Ilkyardim inceleme ve arastirmayla baslar. Bir yaraliya yaklasmadan önce olay yerinde, yarali ve kurtaricinin hayatini tehlikeye atabilecek faktörlerin önlenmesi gerekir. Daha sonra yapilan ilk inceleme, yaralinin hayatini kurtaracak islemlerin hemen uygulanmasinin gerekip gerekmedigini belirler. TANIMI : Ani olarak hastalanan veya kazaya uğrayan kimseye anında, olay yerinde ve çevre imkanlarından yararlanılarak yapılan, tıbbi olmayan geçici müdahaleye İLKYARDIM denir. ILKYARDIMIN TEMEL ASAMALARI:Ilk önce yaralinin genel saglik durumu degerlendirilir. Yaralinin omuzlarina hafifçe dokunup ona seslenerek bilincinin yerinde olup olmadigi saptanir. Derhal Ambulans çagirilir. Yarali, boynu ve basi sabit tutularak sirt üstü yatirilir. Yaralinin bilinci kapali ise çenesi yukari kaldirilarak basi geride tutulur. Böylece dilin, nefes borusunu kapatmasi önlenir. Yaralinin nefes alip almadigina bakilir. Nefes almiyorsa agzindan veya burnundan suni teneffüs yapilir. Nefes verirken gögüs kalkiyor mu diye bakmak gerekir. Nefes verme aralarinda akcigerlerden Hava bosalmasi beklenmelidir. Kan dolasiminin gerçeklesip gerçeklesmedigini anlamak için nabiz kontrol edilir. Nabiz, adem elmasi ve boyun kasi arasindaki bölgeye, üç parmakla hafifçe bastirilarak kontrol edilir. Yaralinin nabzi yoksa kalp masajina baslanir. Temel yasam destegi tek kisi ile yapiliyorsa 15 kalp masaji ve 2 tam nefes seklinde tekrarlanarak uygulanmalidir. Iki kisi ile ise 5 kalp masaji 1 nefes seklinde uygulanir. Temel yasam destegi, sadece solunumu ve kan dolasimi durmus kisilere uygulanir. Eger nabiz var, solunum yoksa her 5 saniyede bir nefes verilmelidir. Solunum ve kan dolasimi saglandiginda temel yasam destegi kesilmelidir. SOLUNUMUN DURMASIYapay solunumun en basit ve etkili metodu, hastanin akcigerlerine kendi nefesinizi güçlü bir sekilde üflemektir. Agizdan agza solunum, solunumu çok zayif ve düzensiz olan hastalara da uygulanabilir. Bu durumda nefes verisinizi, hastanin nefes verisine göre ayarlamaniz gerekir. En yakin acil saglik kurulusunu aradiktan sonra, agizdan agza solunuma baslayin. Bu sirada hasta, sert bir zeminde, sirtüstü yatmalidir. Hastanin gögsü genislediginde nefes vermeyi kesin. Agzinizi çekin ve yüzünüzü hastanin gögsüne dogru çevirin. Böylelikle kulaginiz hastanin agzi seviyesinde olacaktir. Hastanin akcigerlerinden havanin çikisini dinleyin ve gögsün inisini izleyin. Daha sonra solunum islemlerini tekrarlayin. Hastanin bilek veya boyun damarindan nabzini kontrol edin. Eger nabiz yoksa ve kalp masaji egitiminiz varsa kalp masajina baslayin. Buna hasta kendiliginden solunuma baslayincaya veya tibbi yardim gelene kadar devam edin. AGIZDAN BURUNA SOLUNUMEger hastada yüz yaralanmasi varsa kisinin agzina nefes vermekte zorlanirsiniz. En yakin acil saglik kurulusunu aradiktan sonra hemen ilkyardima baslayin. Kisiyi sert bir zemin üzerinde sirtüstü yatirin. Bir elinizi hastanin çene kemigine yerlestirip, yukari dogru kaldirirken diger elinizi hastanin alnina koyun ve çeneyi yukari dogru iterken alni asagi dogru bastirarak hastanin basina pozisyon verin. Derin bir nefes alin ve agzinizla hastanin burnunu kapatin.Hastanin agzini da çenesini iterek kapali tutun. Hastanin burnuna kuvvetle nefesinizi verin. Agzinizi çekin, hastanin çenesini açin ve havanin çikisina izin verin. Bu islemi 5 saniyede bir tekrarlayin. BEBEKLERE VE ÇOCUKLARA SUNI TENEFFÜSBebeklerde ve çocuklarda suni teneffüs islemi yetiskinlerdekine benzer, sadece agzinizla çocugun hem agzini hem de burnunu kapatmalisiniz. Çocugun basini çok geriye çekmeyin yoksa nefes borusu tikanabilir. Nefesleriniz daha yumusak olsun. Çocuklarda 4 saniyede 1 nefes (dakikada 15 nefes), bebeklerde 3 saniyede 1 nefes (dakikada 20 nefes) verilmelidir. Çocugun gögsü kalkmaya baslayinca nefes vermeyi kesin. Her nefes veris öncesinde yeniden nefes alin. KALP KRIZIKalp krizi yasami tehdit eden acil bir durumdur. Kalbi besleyen ana damarlarin daralmasi veya tikanmasina bagli olarak kalbin bir bölümüne yeterli kan ve oksijen gitmemesi sonucu olusur. Eger bu kan ve oksijen yetersizligi uzun sürerse kalp kaslarinin bir bölümü ölür.Kalp krizi belirtileri, asagidakilerden birkaçini ya da hepsini içerebilir. Santral gögüs bölgesinde aniden gelen ve ezici bir basinçla hissedilen, sabit, 20 dakikaveya daha uzun süren, kola, omuza, boyuna, çeneye, sirt ortasi ve mideye vuran gögüs agrisi, asiri terleme, bulanti, kusma yogun halsizlik, akinti, korku, soluk mavimsi gri deri rengi, mavi tirnaklar ve nefes darligi. Kalp agrisi hazimsizlikla karistirilabilir. Eger agrinizin sebebinden emin degilseniz güvende olmak için kalp krizi gibi ele alin. En yakin acil saglik kurulusunu arayin ve asagida verilen ilkyardim talimatlarini uygulayin.Kalp krizi tedavisi, hastanin bilincinin kapali ya da açik olmasina göre degisir. A) Bilinci Kapali, Nefes Almayan Hasta:En yakin acil saglik kurulusunu arayin, daha sonra müdahaleye baslayin. Kisiyi sert, rahat bir yere sirtüstü yatirin. Elinizi hastanin çenesine koyup yukari kaldirirken diger elinizi hastanin alnina koyup asagi bastirarak basini arkaya yatirin. B) Bilinci Açik Hasta:En yakin acil saglik kurumunu arayin, ilgiliye olasi bir kalp krizini ve oksijen ihtiyacini iletin. BILINÇ KAYBIBilinç kaybi sadece koma durumu için geçerli bir tanimlama degildir; ayni zamanda kisinin uykulu, dikkatinin daginik ve varliginiza tepki veremedigi durumlar için de söz konusudur. Beyin travmasi (kaza veya darbe sonucu), kan kaybi, oksijensiz kalma (bogulma), metabolik bir hastalik (diyabet) veya ilaç nedeniyle zehirlenmeler sonucu olusabilir. Ilk olarak en yakin acil saglik kurulusunu arayin sonra ilkyardima baslayin.Not: Eger omurilik zedelenmesinden süpheleniyorsaniz ve hasta kusmuyorsa yerinden kimildatmayin. Omurilik zedelenmesi söz konusu degilse omurgayi esnetmeden, hastanin basini ve vücudunu es zamanli olarak yana çevirebilirsiniz; ancak bas ve vücudun birbirleriyle olan konumlarini bozmayin. Bir insanin bilinci yerinde degilse normal refleksler ve kaslarin gevsekligi kaybolur. Bu nedenle olabilecek en büyük tehlike dilin bogazi tikamasi veya agizdaki yabanci cismin nefes borusunu tikamasidir. Nefes borusunu açip solunumu saglamis olsaniz da asla baygin birisini yalniz ve müdahalesiz birakmayin.Komaya giren bir insanin nefesi kesilebilir, sonuç olarak da kalbi durur. ILKYARDIM POZISYONUOmurilikteki bir hasardan süpheleniyorsaniz ve hasta kusmuyorsa yerinden kimildatmayin. Gerekli her seyi yaptiktan sonra acil tibbi yardimi beklerken hastayi ilkyardim pozisyonuna getirin. Eller ve ayaklar vücudun rahat ve sabit olmasini saglayacak sekilde olmalidir. YARALANMA VE SIDDETLI KANAMALARYirtilmis bir atardamar nedeniyle çok kisa zamanda yüksek miktarda kan kaybedilebilir. Siddetli kan kaybi kisiyi soka ve bilinç kaybina götürebilir ve eger durdurulamazsa ölümcül olabilir. Yetiskin bir insan 1.5 litre kadar kan kaybederse ya da bir çocuk yarim litre kan kaybederse, kan kaybi siddetli kabul edilir.Yarali bir atardamarin duvarlarindaki kaslar yarayi kapatmak için pihti olusumuyla birlikte kasilacaktir. Eger pihtilasma herhangi bir nedenle gerçeklesmezse kanamanin kontrolü çok daha zor olacaktir. En yakin acil saglik kurulusunu arayin ve ilkyardima baslayin.Küçük yaralanmalarda kanama kisa sürede kendiliginden durur. Ancak derin bir yarada kan o kadar hizli akar ki pihti olusumuna firsat kalmaz. Ilk yardimin amaci kani mümkün oldugunca kisa sürede durdurmaktir. Temiz bir bezle yaranin tam üstüne, kanama durana dek 5-10 dakika basinç uygulayin. Yaranin agzi açiksa her iki kenari da birbirine dogru itin. Eger yaranin içinde herhangi bir sey varsa basinci cismin çevresine uygulayin, üzerine degil. Saglam ve temiz bir bandajla yarayi sikica sarin. Eger hazirda bir bandaj yoksa bir parça temiz bez kullanin. Turnike kullanmayin. Eger kan, bandajin disina tasarsa bandaji çikarmayin. Onun yerine üzerine biraz daha bez koyun ve sikica baglayin Burun Kanamalari:Sik rastlanan acil durumlardan biridir. Kafa travmasi sonucunda burun veya kulaktan kanama, kafatasi kirigi oldugunu gösterir ve kontrolü zordur. Bu tip kanamalarda temiz bir bez ile buruna hafifçe bastirilmali ve hasta mümkün oldugunca çabuk acil saglik kurulusuna ulastirilmalidir.Diger nedenlerle olusan kanamalarda, burun deliklerini sikarak veya üst dudak ile disetleri arasina yuvarlak gazli bez yerlestirerek basinç uygulanir. Hastayi oturtun ve basini öne egin. Hastanin sakin olmasini saglayin ki endiselenerek kan basincinin artmasina sebep olmasin. Burnun üzerine buz koyun. Tüm bu uygulamalara ragmen kanama devam ederse hastayi en yakin saglik kurulusuna götürün. Herhangi bir kaza yada yaşamı tehlikeye düşüren durumda,sağlık görevlilerinin yardımı sağlanıncaya kadar,hayatın kurtarılması ya da durumun daha kötüye gitmesini önlemek amacıyla... Herhangi bir kaza yada yaşamı tehlikeye düşüren durumda,sağlık görevlilerinin yardımı sağlanıncaya kadar,hayatın kurtarılması ya da durumun daha kötüye gitmesini önlemek amacıyla,ilaçsız olarak yapılan uygulamalara ilkyardım denir. B) İLK YARDIMDA AMAÇ NEDİR?1. Yaşamı koruma ve sürdürülmesini sağlama C) İLKYARDIMCININ ÖZELLİKLERİ VE SORUMLULUKLARI NEDİR?1. Sakin ve telaşsız olmalı. D) İLK YARDIMIN ABC'Sİ NEDİR?A. Soluk yolunun açılması. E) SOLUK YOLU NASIL AÇILIR?1. Ağızda toz toprak,kırık takma diş ve yabancı cisimler varsa çıkarılır. F) SOLUNUM YOLU NASIL DÜZELTİLİR?(YAPAY SOLUNUM)Solunumu duran kişiye derhal yapay solunum uygulanmalıdır. G) DOLAŞIMIN ETKİNLİĞİ NASIL SAĞLANIR?(KALP MESAJI)1. Kalp durmuşsa hemen kalp mesajına başlanır. H) BAYILMALARDA UYGULANACAK İLKYARDIM KURALLARI1. Elbiseleri boyundan,göğüsten ve karından gevşetilir. I) GÖĞÜS YARALANMALARINDA İLKYARDIM1. Yaralı,yarı oturur duruma getirilir J) KARIN YARALANMALARINDA İLKYARDIM1. Hastaya ağızdan yiyecek içecek verilmez. K) EGZOS ZEHİRMELERİNDE İLKYARDIM1. Hasta derhal temiz havaya çıkarılır. L) SİNDİRİM YOLU İLE OLAN ZEHİRMELERİNDE İLKYARDIM1. Zehrin sulanması ve emilimin yavaşlaması için hastalara;süt,yumurta akı,nişasta solisyonlu su içirilir M) KANAMALARDA İLK YARDIM NASIL YAPILIR?1. Kanayan uzuv (kol,bacak vs.)yükseltilir. N) BURUN KANAMASINDA İLK YARDIM NASIL YAPILIR?1. Burnu kanayan kişinin başı hafifçe öne eğilir. O) ELEKTİRİK ÇARPMALARINDA İLK YARDIM NASIL YAPILIR?1. Önce ilk yardımcı kendi güvenliğini sağlar. P) KIRIKLARDA İLK YARDIM NASIL YAPILIR?1. Hasta sarsılmaz ve hareket ettirilmez. R) YANIKLARDA İLK YARDIM NASIL YAPILIR?1. Soğuk musluk suyu ile ağrı azaltılır. S) YARALANMALARDA İLK YARDIM NASIL YAPILIR?1. Kanama varsa kontrol edilir. İLKYARDIMDA AMAÇLAR :1- Hayat kurtarmak 2- Durumunu korumak 3- Sakatlıkları önlemek İLKYARDIMDA 6 SAFHA :1- Tedbir (İlkyardımcının kendisinin ve kazazedenin güvenliğinin sağlanması) 2- Teşhis 3- Tedavi 4- Telekomünikasyon (haberleşme) 5- Triaj (öncelikli kazazedenin belirlenmesi) 6- Taşıma İLKYARDIMCI’ da bulunması gereken özellikler :1- Her zaman tedbirli olmalıdır 2- Soğukkanlılığını korumalıdır 3- Cesaret gösterilerinden ve emin olmadığı uygulamalardan kaçınmalıdır İLKYARDIM’ da haberleşebilecek telefon numaraları :110 İtfaiye 112 Ambulans 114 Zehir Danışma Merkezi (Sağlık Bakanlığı) 154 Trafik polisi 155 Polis imdat 156 Jandarma imdat
|
Konu ile ilgili ayrıntılı açıklamalara aşağıdaki linklerden ulaşabilirsiniz.